Hočąk Text — The Blessing of the Bow


Book I: 39

English Translation


hoč‘ύ̢kǝną́kεrε uąksίko’į eanírera x
Hočą́geną́kere

Wąkšíko’į

Eanírera
Hočągara Life Their Own.

 

p. 39 —

č‘ek‘ (h)ohuéča mąnǝ̨́gǝrε égi jijéregi x
Čekohuéja mąną́gere égi jijéregi,
At the beginning this earth here more than one stood there,

 


 

hąk‘έ wa̯íni ų́įranìžε a̯íreną x nąrók‘a
hąké waíni ų́įraníže, aíreną. Nąróka
not clothes they did not wear they say. Naked

 


 

waų́nąkšǝ aíreną x mąrá mač‘kúra wak‘áranį
wa’ų́nąkše, aíreną. Mąrá mačgúra wakáranį
they are, they say. Arrows bows they had them

 


 

ną́kšε aíreną nąpέja x mač‘gú(h)aniną́k‘a
ną́kše, aíreną, nąpéja. Mačgúaniną́ka
sit, they say, in hand there. In the bow they had

 


 

p. 41 —

wažį́rok‘ų́irekjǝnérą hip‘έrεziréną x warúčirὲkjǝnéną x
wažį́rok’ų́irekjanéra, hipéreziréną. Warúčirékjanéną.
something they were going to use, they know. They were going to eat.

 


 

mąrá mąč‘kúra hižǝ wak‘ùrusấ̢nâ̢  x égi
Mąrá mąčgúra hižą wakúrusą́ną, égi
The arrow the bow somebody they took it, then

 


 

hąk‘έ haríowaraníną x έja č‘a̯ížǝ̨ t’ehíną x
hąké haríowaraníną. Éja čaížą t’ehíną.
not he didn't go very far. There a deer he killed.

 


 

mąra mąčkúra hi’ųánǝga x έskε hotcų́gǝra
Mąra mąčgúra hi’ųánąga ésge Hočą́gara
The arrow the bow to use, and so the Hočągara

 


 

p. 43 —

mąrá mąčkúra wak‘ąč‘ấ̢k‘ wak‘àrakíreną x uąksíkωi’įréną x
mąrá mąčgúra wakąčą́k wakaragireną. Wąkšíko’įréną.
the arrow the bow holy they made it. They give us life.

 


 

égi žιg(é h)águréžą(ha)gi hok‘ik‘jέ hok‘izáč‘ųkì x éja
Égi žigáguréžągi, hokikjé hokizáč’ųgí, éja
Then again sometime in the future, enemies we have to fight a lot, [there]

 


 

žιgé winąžį́reną uąksíkωi’į́reną x mą́ra mąčkúra x
žigé winąžį́reną, wąkšíko’įréną, mą́ra mąčgúra.
[again] they stood, they give us life, the arrow the bow.

 


 

égi mą́čku ų́įrekjanégi x nąrá hiži
Égi mą́čgu ’ų́įrekjanégi, nąrá hiži
Then the bow if they will make, the tree one

 


 

ų́įrekjǝnégi x ną́čεga hač‘į́čačègi έja(ha)hiránǝga
’ų́įrekjanégi, nąjega hacį́jajégi éjahiránąga
if they will do, the tree where they are they got there, and

 


 

p. 45 —

kik‘árač(‘h)ìraną́ną mą’ų́ra nąčą́re jagú
kikáračíraną́ną. Mą’ų́ra nąją́re jagų́
they must pray. From Earthmaker the timber which

 


 

hirok’ų́įrekčǝnèra hòmąščą́ra kitairanąną x égi
hirok’ų́įrekjanéra, hómąščą́ra kitairanąną. Égi
which they were going to use, the power they had to ask. Then

 


 

rúzirananą́ną x tε‘έ mąnį́regi hεreną́ną x č‘a̯ík‘iruȟewi
rúzirananą́ną. Te’é mąnį́regi hereną́ną. Čaikiruxewi
they took it. This during winter it had to happen. Deer Breeding Month

 


 

eja(he)reną́ną x έji(hi)p‘ánǝ̨ka égi žigὲ wak‘ék‘irúȟεwi
éjereną́ną. Éjipánąga égi žigé Wakégirúxewi
there it was. From there, and then again Raccoon Breeding Month

 


 

éja x že* čą́įȟčį(hi)p‘ak‘íra nąrá mačkú
éja. Že čą́įxčįpakíra nąrá mačgú
there. That long (in time) the wood bow

*just before this word, "Direct Instruction" is written at a 45° angle.

 


 

’ų́ p‘ínąkšǝnǝ x égi

wínųpą̀hą

rat’ų́panǝ̨ga x
’ų́ pínąkšąną. Égi wínųpą́hą rat’ų́panąga
to make it is good. Then two months put them away, and

 


 

nigέšgε tánihą čopą́hą x tawύsčiánǝgas ųgí
nigéšge tánihą jopą́hą. tawúsčiánąga ’ųgí,
or three four. Dry the wood, and if it is done,

 


 

p. 47 —

έp‘į̀ȟčįną́ną x égi mąčkúra rak‘ik’ų́kčanégiži x hinų́k‘
épį́xjįną́ną. Égi mąčgúra rakik’ų́kjanégiži. Hinų́k
it is a real good one. Then the bow you should make for yourself. Woman

 


 

k‘anąk‘ą́ nįrέkiži nįk‘čʌ̢́kǝnįk č‘ų́(w)įžąnį̀regi x égi
kanąką́ nįrégiži, nįkją́genįk č’ų́įžąnį́regi, égi
a married one if you are, children you are the one who has some, then

 


 

mąčkúra ràk‘ik‘’ų́gi hàzohíȟčį ’ų́ánǝga p‘į́:ȟčį
mąčgúra rákik’ų́gi, házohíxjį ’ų́ánąga pį́xjį
the bow if you make yourself, go very slowly to make, and very good

 


 

k‘arakíačε x hikíčkačkánǝga časkέȟčι̨ (hi)’ųraip‘įnągi ε:skέȟčι̨
karagíaje. Hikíčkačkánąga jasgéxjį ’ųraipįnągi esgéxjį
you do your own. And you try it out, and how you like just so

 


 

k‘arakíajε x ε:gí ε(hi)š’ųánǝga nįkčąk‘(ǝ) nąrák‘aràkčanèną x
karagíaje. Égi eš’ųánąga nįkjąk nąrákarákjanéną.
you do your own. Then that you use, and children you will hunt.

 


 

p. 49 —

έ:ske wažą́ te p‘įȟčį wárak‘áragikče
Ésge wažą́ te pįxjį wárakáragikje
So something this very good you are going to make for yourself

 


 

žεskéną x
žesgéną.
so.

 


Source:

"Life of Winnebago," in Amelia Susman, Winnebago Notebooks (Philadelphia: American Philosophical Society, May 30, 1938) Book I, 39-49 (on alternating pages).