Hočąk Text — The Blessing of the Bow

English Translation


hoč‘ύ̢kǝną́kεrε
uąksίko’į
eanírera x
Hočą́geną́kere

Wąkšíko’į

Eanírera
Hočągara
Life
Their Own.

 

p. 39 —

č‘ek‘
(h)ohuéča
mąnǝ̨́gǝrε
égi
jijéregi x
Čekohuéja
mąną́gere
égi
jijéregi,
At the beginning
this earth
here
more than one stood there,

 


 

hąk‘έ
wa̯íni
ų́įranìžε
a̯íreną x
nąrók‘a
hąké
waíni
ų́įraníže,
aíreną.
Nąróka
not
clothes
they did not wear
they say.
Naked

 


 

waų́nąkšǝ
aíreną x
mąrá
mač‘kúra
wak‘áranį
wa’ų́nąkše,
aíreną.
Mąrá
mačgúra
wakáranį
they are,
they say.
Arrows
bows
they had them

 


 

ną́kšε
aíreną
nąpέja x
mač‘gú(h)aniną́k‘a
ną́kše,
aíreną,
nąpéja.
Mačgúaniną́ka
sit,
they say,
in hand there.
In the bow they had

 


 

p. 41 —

wažį́rok‘ų́irekjǝnérą
hip‘έrεziréną x
warúčirὲkjǝnéną x
wažį́rok’ų́irekjanéra,
hipéreziréną.
Warúčirékjanéną.
something they were going to use,
they know.
They were going to eat.

 


 

mąrá
mąč‘kúra
hižǝ
wak‘ùrusấ̢nâ̢  x
égi
Mąrá
mąčgúra
hižą
wakúrusą́ną,
égi
The arrow
the bow
somebody
they took it,
then

 


 

hąk‘έ
haríowaraníną x
έja
č‘a̯ížǝ̨
t’ehíną x
hąké
haríowaraníną.
Éja
čaížą
t’ehíną.
not
he didn't go very far.
There
a deer
he killed.

 


 

mąra
mąčkúra
hi’ųánǝga x
έskε
hotcų́gǝra
Mąra
mąčgúra
hi’ųánąga
ésge
Hočą́gara
The arrow
the bow
to use, and
so
the Hočągara

 


 

p. 43 —

mąrá
mąčkúra
wak‘ąč‘ấ̢k‘
wak‘àrakíreną x
uąksíkωi’įréną x
mąrá
mąčgúra
wakąčą́k
wakaragireną.
Wąkšíko’įréną.
the arrow
the bow
holy
they made it.
They give us life.

 


 

égi
žιg(é h)águréžą(ha)gi
hok‘ik‘jέ
hok‘izáč‘ųkì x
éja
Égi
žigáguréžągi,
hokikjé
hokizáč’ųgí,
éja
Then
again sometime in the future,
enemies
we have to fight a lot,
[there]

 


 

žιgé
winąžį́reną
uąksíkωi’į́reną x
mą́ra
mąčkúra x
žigé
winąžį́reną,
wąkšíko’įréną,
mą́ra
mąčgúra.
[again]
they stood,
they give us life,
the arrow
the bow.

 


 

égi
mą́čku
ų́įrekjanégi x
nąrá
hiži
Égi
mą́čgu
’ų́įrekjanégi,
nąrá
hiži
Then
the bow
if they will make,
the tree
one

 


 

ų́įrekjǝnégi x
ną́čεga
hač‘į́čačègi
έja(ha)hiránǝga
’ų́įrekjanégi,
nąjega
hacį́jajégi
éjahiránąga
if they will do,
the tree
where they are
they got there, and

 


 

p. 45 —

kik‘árač(‘h)ìraną́ną
mą’ų́ra
nąčą́re
jagú
kikáračíraną́ną.
Mą’ų́ra
nąją́re
jagų́
they must pray.
From Earthmaker
the timber
which

 


 

hirok’ų́įrekčǝnèra
hòmąščą́ra
kitairanąną x
égi
hirok’ų́įrekjanéra,
hómąščą́ra
kitairanąną.
Égi
which they were going to use,
the power
they had to ask.
Then

 


 

rúzirananą́ną x
tε‘έ
mąnį́regi
hεreną́ną x
č‘a̯ík‘iruȟewi
rúzirananą́ną.
Te’é
mąnį́regi
hereną́ną.
Čaikiruxewi
they took it.
This
during winter
it had to happen.
Deer Breeding Month

 


 

eja(he)reną́ną x
έji(hi)p‘ánǝ̨ka
égi
žigὲ
wak‘ék‘irúȟεwi
éjereną́ną.
Éjipánąga
égi
žigé
Wakégirúxewi
there it was.
From there, and
then
again
Raccoon Breeding Month

 


 

éja x
že*
čą́įȟčį(hi)p‘ak‘íra
nąrá
mačkú
éja.
Že
čą́įxčįpakíra
nąrá
mačgú
there.
That
long (in time)
the wood
bow

*just before this word, "Direct Instruction" is written at a 45° angle.

 


 

’ų́
p‘ínąkšǝnǝ x
égi

wínųpą̀hą

rat’ų́panǝ̨ga x
’ų́
pínąkšąną.
Égi
wínųpą́hą
rat’ų́panąga
to make
it is good.
Then
two months
put them away, and

 


 

nigέšgε
tánihą
čopą́hą x
tawύsčiánǝgas
ųgí
nigéšge
tánihą
jopą́hą.
tawúsčiánąga
’ųgí,
or
three
four.
Dry the wood, and
if it is done,

 


 

p. 47 —

έp‘į̀ȟčįną́ną x
égi
mąčkúra
rak‘ik’ų́kčanégiži x
hinų́k‘
épį́xjįną́ną.
Égi
mąčgúra
rakik’ų́kjanégiži.
Hinų́k
it is a real good one.
Then
the bow
you should make for yourself.
Woman

 


 

k‘anąk‘ą́
nįrέkiži
nįk‘čʌ̢́kǝnįk
č‘ų́(w)įžąnį̀regi x
égi
kanąką́
nįrégiži,
nįkją́genįk
č’ų́įžąnį́regi,
égi
a married one
if you are,
children
you are the one who has some,
then

 


 

mąčkúra
ràk‘ik‘’ų́gi
hàzohíȟčį
’ų́ánǝga
p‘į́:ȟčį
mąčgúra
rákik’ų́gi,
házohíxjį
’ų́ánąga
pį́xjį
the bow
if you make yourself,
go very slowly
to make, and
very good

 


 

k‘arakíačε x
hikíčkačkánǝga
časkέȟčι̨
(hi)’ųraip‘įnągi
ε:skέȟčι̨
karagíaje.
Hikíčkačkánąga
jasgéxjį
’ųraipįnągi
esgéxjį
you do your own.
And you try it out, and
how
you like
just so

 


 

k‘arakíajε x
ε:gí
ε(hi)š’ųánǝga
nįkčąk‘(ǝ)
nąrák‘aràkčanèną x
karagíaje.
Égi
eš’ųánąga
nįkjąk
nąrákarákjanéną.
you do your own.
Then
that you use, and
children
you will hunt.

 


 

p. 49 —

έ:ske
wažą́
te
p‘įȟčį
wárak‘áragikče
Ésge
wažą́
te
pįxjį
wárakáragikje
So
something
this
very good
you are going to make for yourself

 


 

žεskéną x
žesgéną.
so.

 


Source:

"Life of Winnebago," in Amelia Susman, Winnebago Notebooks (Philadelphia: American Philosophical Society, May 30, 1938) Book I, 39-49 (on alternating pages).