Hočąk Text — Big Eater

narrated by Frank Ewing

interlinear translation by Oliver LaMère


 

 


English Translation


 

Key
Interlinear Text (I)
Phonetic Text (Ph)
Corrected Text
English Translation from I

 


 

I. 60, Ph. 9 —
wąg
here-ánąga
egi
hinųgíją
hikonąk
uáñgirere ánañga
égi
hinuñgijaⁿ
kikónuñk
Wą́gireránąga
égi
hinųgižą
kikónąk
Man
there was and
[and]
a woman
married

 


 

hireną
tcipóroke
hodjíre
wąkdjega
nąkíkeraną†
hirénaⁿ
tcipáruke
hotcíre
uáñkdjega
nañkíkera
hiréną.
Čipáruke
hočíre.
Wą́kjega
nąkíkera.
they were.
Round tipi*
they lived in.
The man
hunted.‡
*this is an oval lodge.
†there is a question mark written above the last /n/.
‡"while at it" is crossed out and "hunted" written above it.

 


 

'ųdja'ų
nįkdją́genįk
hiją
haninénecguni†
egi
'uⁿ´dja'uⁿ,
niñkdjóñgeniñk
híjaⁿ
haníne necgúni
-
'Ų́ja'ų,
nįkją́genįk
hížą
haníne nešgúni.
Égi
While at it*
baby
one
they had, they did
[and]
*"a baby" is crossed out and "while at it" is written above it.
†before /-cguni/ an /a/ has been crossed out and an /e/ written above it.

 


 

djega
wągią
hereną
egi
nįkdją́genįkdjéga
-
-
-
égi
niñkdjóñgeniñkdjegá*
jega
wągią
hereną.
Égi
nįkją́genįkjegá
that one
male
it was.
[And]
that child
*an original termination of this word in gidją was crossed out and replaced by kdjegá.

 


 

warutcxedéną
asge
hiándjera
gi-ásaną
wiarotcądjéra*
wárutc xedénaⁿ
ásge
hiándjera
giásonaⁿ
wi-árotcaⁿdjèra
wáruč xeténą.
Ésge
hiánjera
giásoną.
Wi-áročąjèra
he was a great eater.
And
his father
ran away.
To the south
*between /i/ and /a/ a letter has been scribbled out.

 


 

(h)owakereną*
wąkdjega
hinį́gera
warutcxedége
gi-ásaną
hówakerènaⁿ
uáñkdjega
hiniñgera
warutcxédega
giásanaⁿ
hówakerèną.
Wą́kjega
hinįgera
Waručxétega
giásaną.
he went.
That man
from his son
Big Eater
he ran away.
*the parenthetical /h/ is in the text.

 


 

Ph. 10 —
haríxdje
howakere
wa'úną
égi
hitcáwina
haríxdjiⁿ
howakére
wa'únaⁿ
égi
hitcawína
Haríxjį
howakére
wa'úną.
Égi
hičawína
Very far
he went
he did.
[And]
his wife

 


 

hicge
giásaną
wi-orotcą́djera
howakeréną
wa'úną
hicgé
giásenaⁿ
wi-orotcaⁿ´djera
hówakerènaⁿ
wa'únaⁿ
hišgé
giáseną.
Wi-oročą́jera
hówakerèną,
wa'úną.
also
she ran away.
Towards the south
she went,
she did.

 


 

egi
wąkdjega
tci seredjiją
hirahíną
wągera
égi
uañkdjéga
tci seredjiⁿ´jaⁿ
hirahínaⁿ
uáñgera
Égi
wąkjéga
či serejį́žą
hirahíną.
Wą́gera
[And]
that man
a long lodge
he came to.
The men

 


 

kerepone
edjakce
kikínųp
wa'uną́kce
hagédja
kerepóne
édjakce
kikínub
wa'unáñkce
hagédja
kerepóne
éjakše.
Kikínųp
wa'uną́kše.
Hagéja
ten
there were,
brothers
there were.
Afterwards

 


 

hinųkdjéga
hicge
djiną
egi
wąk
hinúñkdjega
hicge
djínaⁿ
égi
uañk
hinų́kjega
hišge
jíną.
Égi
wąk
the woman
also
she came.
[And]
men

 


 

kikínųp
hanątcį
hainiga
nąkíkera
haraną́kcaną
kikínup
hanaⁿ´tciⁿ
haíniga
nañkíkara
hanáñkcanaⁿ
kikínųp
haną́čį
haíniga
nąkíkara.
Haną́kšaną.
brothers
all
every morning
hunt
they would go.

 


 

I. 61 —
tca
t'ehináñkce
egi
hoda
hųtc
tca
t'ehináñkcanaⁿ
égi
hodá
huñtc
Ča
t'ehiną́kšaną
égi
hotá
hųč
Deer
killing they were,
[and]
some
bear

 


 

Ph. 11 —
t'ehináñkcaną
égi
wągenunį́genąka
gigo
hadjiréną
t'ehináñkcanaⁿ
égi
-
gigó
hadjírenaⁿ
t'ehiną́kšaną.
Égi
wągenunį́genąka
gigó
hajíreną.
killing they were.
[And]
the old man
he called
they came to him.

 


 

ki'ų
gikaraheréną
wągerutcgeją
wa'ųdjíną
asge
k'i-uⁿ´
gikarahérenaⁿ
uañgerutcgéjaⁿ
wa'uⁿ´ djinaⁿ
ásge
K'i-ų́
gikara héreną
Wągeručgéžą
wa'ų́ jiną.
Ésge
To gamble
they asked him.
A Man-Eater (Giant)
he was.
And then

 


 

hitcųcgewahira
kereponaiją*
hitcųcgewahira
wakijuréną
waki'ųnéną
hitcuⁿcgewahira
kereponaíjaⁿ
hitcuⁿcgéwahira
wakíjurènaⁿ
wak'í-'unènaⁿ
hičųšgewahira
kereponaížą
hičųšgéwahira
wakížurèną
wak'í-'unèną.
his grandsons
the ten
his nephew
took he with him.
He went gambling.
*this word is followed by two question marks, and above the last three letters is written /aje/.

 


 

hidjąhina*
wągerutcge
hotci-édja
wakiwąną†
wągenúnįkdjega
hidjahínaⁿ
uañgerútcge
hotci-édja
wakiwána
uañgenuniñkdjéga
Hijahíną
Wągerúčge
hoči-éja
wakiwána.
Wągenunįkjéga
The others
Man-Eater
to his house
to race.
The old man
*the finally /a/ is written above an /ą/.
†an /ą/ is written over the terminal /a/.

 


 

wągerútcgera
nųp
kiwanóną*
mojedją́dja
hikaraíwįxhirèną†
uañgerútcgera
nuⁿp
kiwanáne
mojedjaiⁿ´dja
hikaraíwiñx hírenaⁿ
wągerúčgera
nųp
kiwanáne.
Možejaį́ja
hikaraíwįx híreną.
the Man-Eater
two
he raced with.
To the end of the earth
they turned around
*the letter /o/ is written above an original /a/ and followed by an accent mark. Following this word Radin adds, "[from hakipáną]".
†following this word, Radin adds, "[from haíwįx, raíwįx]".

 


 

kiwą́na
wa'uną́kcaną
wągenúnįkdjèga
wanądjíscaną
wohíną
kiwána
wa'unáñkcanaⁿ
uañgenuniñkdjéga
wanaⁿdjíscanaⁿ
wohínaⁿ
Kiwána
wa'uną́kšaną.
Wągenunįkjéga
wanąjísšaną.
Wohíną.
The race
they were doing.
The old man
he ran away from them.
He won.

 


 

Ph. 12 —
asge
wągerútcgera
t'éwahi
jegų
hihakaraíreną
ásge
uañgerútcgera
t'éwahi
jéguⁿ
hihákeraírenaⁿ
Ésge
Wągerúčgera
t'éwahi.
Žégų
hihákeraíreną.
And then
the Man-Eater
he killed them.
[Thus,]
they went home.

 


 

tcira
howakaraíreną
egi
hinųkdjéga
jedjų́ga
tcíra
hówakaraírenaⁿ
égi
hinúñkdjega
jedjúñga
Číra
hówakaraíreną.
Égi
hinų́kjega
žejų́ga
The house
they went to.
[And]
the woman
then

 


 

hicge
djiną
hikónona
kuruxe
wa'
hicgé
djinaⁿ
hikónona
kuruxé
wa'uⁿ´
hišgé
jiną.
Hikónona
kuruxé
wa'ų́.
also
she came.
Her husband
she followed
she did.

 


 

djíną
egi
wenogadją
hicgé
hinįkhirera
djinaⁿ
-
-
-
-
Jiną.
Égi
wenogają
hišgé
hinįkhirera
She came.
[And]
in the spring
also
their son

 


 

I. 62 —
hicge
djíną
c'akwahira
wakuruxe
wa'ųdjíną
-
-
-
-
-
hišge
jíną.
Š'akwahira
wakuruxe
wa'ųjíną.
also
he came.
His folks
he was after
he came.

 


 

hotcįtcįnįkdjéga
warutcxededjega
wa'ųdjíną
jédjųga
hisgedją*
hotcintcíniñkdjegá
-
wa'uⁿdjínaⁿ
jédjuñga
hisgédja
Hočinčínįkjegá
Waručxetejega
wa'ųjíną.
Žéjųga
hisgéja
The boy
Big Eater
he came.
And then
mighty
*/ą/ is written above an original /a/.

 


 

wąkworúhǫka
wa'inąp
hiréną
hotcįtcįnįkdjega
djega
uañkwóruhañka
wa-ínaⁿp
hirénaⁿ
hotcintcíniñkdjega
-
wąkwóruhąka
wa-ínąp
hiréną.
Hočinčínįkjega
jega
that lot of men
glad
they were.
The boy
the one

 


 

hawa'úna*
wa'inąp
hireną†
egi
wągenunįkdjéga
hawa'úna
wa-ínaⁿp
hirénaⁿ
égi
uañgenúniñkdjega
hawa'úna
wa-ínąp
hiréną.
Égi
wągenúnįkjega
because
glad
they were.
[And]
the old man
*/a/ is written above an original /ą/.
†after wa'inąp hireną, Radin writes, "[wa'inąp, wa'inanąp]".

 


 

Epilogue

Ph. 13 —
winagere
hąpwíra
ewa'uną́kcaną
hitcawina
hicge
wináñgere
haⁿbwíra
éwa'unáñkcanaⁿ
hitcawína
hicgé
winą́gere
hąbwíra
éwa'uną́kšaną.
Hičawína
hišgé
the sun
the sun*
he was.
His wife
also
*literally, "the day luminary".

 

 


 

hąhéwira
éreną
egi
hinįkhírera
warutcxedédjega
haⁿhéwira
érenaⁿ
égi
hiniñk hírera
wárutcxedédjega
hąhéwira,
éreną.
Égi
hinįk hírera
Wáručxetéjega
the moon,
she was.
[And]
their boy
Big Eater

 


 

xąwį
tco
rutcgádją
cuñkxedéiną*
-
xaⁿwi
tcó
rutcgádjaⁿ
cuñkxédeninaⁿ
égi
xąwį
čó
ručgáją
šųkxéteniną.
Égi
grass
green
did he eat,
he became a horse.
[And]
*Radin writes after this word, "[———— ha'íną, c'iną]".

 


 

-
-
cųkxede
wirúkonani
eregádją
uañk
kéreponaíjaⁿ
cuñkxéde
wirukonána
eregádjaⁿ
wąk
kéreponaížą
šųkxéte
wirukonána
eregáją,
[men]
[ten]
horse
chief
was he,

 


 

nąxi xonúnįgera
hąbwíra
edja
hiwusúñtc´
wiragócge
náñghixonúniñgra
haⁿbwíra
édja
hiwusúñtc
wiragócge
ną́ǧixonúnįgra.
Hąbwíra
éja
hiwusųč´
wiragóšge
the youngest.
The sun
there
close by
a star

 


 

jenųgera
eréną
hiniwahíra
djopi
'uągera*
jenúñgera
érenaⁿ
hiniñgwahìra
djopí
uañgera
ženúñgera
éreną.
Hinįgwahìra
jopí
wągera
always
it is.
His sons
four
upwards
*/'u/ is written above an original /w/.

 


 

Ph. 14 —

howakaraíreną
egi
sátcą
hicge
cųkdjųk
hówakarèrenaⁿ
égi
satcaⁿ´
hicgé
cuñkdjúñk
hówakarèreną.
Égi
sačą́
hišgé
šųkjąk´
they went.
[And]
five
also
wolves

 

 


 

jeeskaréną
mąną́gere
horadjé
wąkcik
inekdjanéną
jesgárenaⁿ
maⁿnáñgere
horadja
uañkcík
ínekdjanènaⁿ
žesgáreną.
Mąną́gere
horaja
Wąkšík
ínekjanèną,
they are.
On this earth
they journey about
Indians
they would live,

 


 

jegųkiráną
waiką
dee
hidjaíra
horarok
jéguⁿ kíranaⁿ
waikaⁿ´
deé
hidjaíra
horarók
žégų kíraną.
Waiką́
teé
hijaíra
horarók
that is as.
Fable
this
more
to tell

 


 

roagų
nunige
hąke
hanątc´
hadageníną
roáguⁿ
nunige
hañké
hanaⁿtc´
hodagenínaⁿ
roágų,
nunige
hąké
haną́č
hotageníną.
I would like,
but
not
all
I told.

 


 

haitcétce
wagéną
haitcétce
wagénaⁿ
Haičéče
wagéną.
I skipped
I told.

 


Source:

For the Interlinear text (I), see Frank Ewing, Untitled, in Paul Radin, Winnebago Notebooks, Freeman #3892 (Philadelphia: American Philosophical Society, 1909, recopied 1945) Winnebago III, #11b, 60-62. For the phonetic text without translation (Ph), see Frank Ewing, Story of the Boy who Ate too Much, in Paul Radin, Winnebago Notebooks, Freeman #3899 [1254] (Philadelphia: American Philosophical Society, 1909?) Winnebago III, #19c, Story 2, 9-14.